Nhiều vụ hỏa hoạn ở chung cư bắt nguồn từ thói quen cũ của cư dân: nấu nướng không để ý, sử dụng thiết bị điện sai cách, dẫn đến những tai nạn không thể lường trước.
Khi chuyển từ nhà mặt đất sang chung cư, không phải cư dân nào cũng nhận thức rằng những thói quen sinh hoạt hàng ngày cần phải thay đổi căn bản. Chính những hành động tưởng như vô hại này — nấu nướng vô tư, sử dụng thiết bị điện không an toàn, để đồ cháy dễ gần nguồn lửa — đã trở thành nguyên nhân chính gây ra hàng loạt vụ cháy nổ tại các tòa nhà chung cư, đe dọa tính mạng của hàng trăm gia đình.
Theo các chuyên gia phòng chữa cháy, sự cố hỏa hoạn ở chung cư hiếm khi là do thiết kế kiến trúc xấu, mà thường là kết quả của sự chủ quan, thiếu kiến thức an toàn của cư dân. Điều này đặc biệt đúng với những hộ gia đình từng sống ở nhà riêng, nơi họ có không gian rộng, thông thoáng, và thói quen buông lỏng trong quản lý an toàn cháy.
Những thói quen nguy hiểm từ nhà mặt đất
Trong nhà mặt đất, cư dân thường có bếp riêng biệt, ngoài trời hoặc trong không gian lớn với thông thoáng tự nhiên. Khi nấu nướng, họ ít khi lo lắng về không khí bị ô nhiễm khí đốt, hay những tia lửa nhỏ tuột ra. Tuy nhiên, ở chung cư — nơi bếp thường chật hẹp, nằm trong căn hộ kín — những điều này trở thành mối nguy hiểm chết người.
Thói quen đầu tiên là để bếp gas hoạt động mà không có ai trực, hoặc trực không tập trung. Nhiều cư dân vẫn giữ thói quen cũ: bật lửa để nước sôi, rồi đi làm việc khác trong nhà, quên mất hoàn toàn. Ở nhà mặt đất, nước sôi tràn ra chỉ làm ướt lò hàng hoặc sân. Nhưng ở chung cư, nước tràn có thể tắt lửa bếp, khí gas thoát ra, hoặc nếu lửa không tắt, nó sẽ thiêu những vật dụng xung quanh — khăn lau, túi đựng, hay những vật liệu dễ cháy khác.
Thói quen thứ hai là cách sắp xếp không gian bếp. Ở nhà mặt đất, cư dân có thể để gần bếp những vật dụng mà ở chung cư là cực kỳ nguy hiểm: dầu ăn, cồn, những bao ni lon, hay thậm chí những hộp giấy. Họ không nhận thức được rằng trong không gian chật hẹp của bếp chung cư, khoảng cách từ lửa bếp đến những vật cháy dễ chỉ vài chục centimet, và chỉ cần một tia lửa nhỏ là có thể bùng cháy.
Thứ ba, nhiều cư dân vẫn để những dây điện, ổ cắm điện quanh bếp mà không có bất kỳ biện pháp bảo vệ nào. Trong nhà mặt đất với độ ẩm không cao, điều này có thể chấp nhận được. Nhưng ở chung cư, đặc biệt là bếp nơi có nhiều hơi nước, dây điện dễ bị ẩm, cách điện kém, dẫn đến chập điện. Một lần chập điện nhỏ ở gần những vật cháy dễ là đủ để gây ra hỏa hoạn.
Sử dụng thiết bị điện không đúng cách
Ngoài bếp gas, những thiết bị điện khác cũng tiềm ẩn nguy cơ cao. Nhiều gia đình chuyển từ nhà mặt đất sang chung cư vẫn giữ thói quen sử dụng lò vi sóng, bếp điện, máy sấy tóc hoặc những thiết bị điện công suất lớn mà không kiểm tra điều kiện điện của căn hộ.
Ở nhà mặt đất, điện áp thường ổn định và có dung lượng lớn. Nhưng ở chung cư, hệ thống điện thường được chia sẻ giữa nhiều hộ gia đình, và nếu một hộ sử dụng quá nhiều thiết bị cùng lúc, nó dễ gây quá tải. Khi quá tải, dây điện bị nóng lên, lớp cách điện bị hư hỏng, và từ đó dẫn đến chập điện, tia lửa, và cuối cùng là cháy.
Một thói quen nguy hiểm khác là để những thiết bị điện gần những vật liệu dễ cháy. Chẳng hạn, để máy sấy tóc trên giường, hoặc để lò vi sóng sát vào tường xốp. Ở nhà mặt đất, những điều này có thể không gây hậu quả vì không gian rộng và thông thoáng. Nhưng ở chung cư, mọi vật dụng đều sát sạt vào nhau, và một lỗi nhỏ có thể lan rộng thành thảm họa.
Ngoài ra, nhiều cư dân cũng không kiểm tra điều kiện của những thiết bị cũ trước khi mang vào chung cư. Một chiếc tivi hay quạt điện cũ, dây điện bị nứt hoặc bị chuột cắn, nếu tiếp tục sử dụng ở chung cư, rất dễ gây chập điện. Điều này đặc biệt nguy hiểm vì những thiết bị cũ này thường được để trong phòng ngủ hoặc phòng khách, nơi có nhiều người ngủ vào ban đêm.
Chủ quan trong quản lý an toàn hỏa hoạn
Ngoài các thói quen cụ thể, vấn đề lớn hơn là sự chủ quan tổng quát. Nhiều cư dân, đặc biệt là những người mới chuyển vào chung cư, không tìm hiểu về các quy định an toàn cháy của tòa nhà, không biết vị trí thoát hiểm, không trang bị bình chữa cháy, hay thậm chí không biết cách sử dụng bình chữa cháy.
Ở nhà mặt đất, nếu có cháy, người dân có thể chạy ra ngoài ngay lập tức. Nhưng ở chung cư cao tầng, thoát hiểm không đơn giản như vậy. Nếu cháy xảy ra ở tầng dưới, các tầng trên sẽ bị khóa lại, và cư dân phải chờ cứu hộ. Vì vậy, việc phòng chống cháy ở chung cư cần phải kỹ lưỡng hơn nhiều so với nhà mặt đất.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều cư dân vẫn không coi trọng việc này. Họ không tham gia các buổi tập huấn an toàn cháy do tòa nhà tổ chức (nếu có), không kiểm tra các thiết bị chữa cháy định kỳ, và không dạy trẻ em cách ứng phó khi có cháy. Đây là một lỗ hổng lớn trong hệ thống phòng chữa cháy của chung cư.
Hướng khắc phục và nâng cao nhận thức
Để giảm thiểu nguy cơ hỏa hoạn ở chung cư, cần phải có sự phối hợp giữa nhiều bên. Thứ nhất, các ban quản lý chung cư cần phải tổ chức thường xuyên những buổi tập huấn an toàn cháy cho cư dân, giải thích rõ ràng những nguy hiểm tiềm ẩn và cách phòng tránh. Những buổi tập huấn này không nên chỉ dừng lại ở lý thuyết, mà phải bao gồm cả các bài tập thực hành, như cách sử dụng bình chữa cháy hay cách sơ tán khẩn cấp.
Thứ hai, cần phải có những quy định rõ ràng và được thực thi nghiêm ngặt về các hoạt động trong căn hộ. Chẳng hạn, quy định về cách để bếp gas, cách sắp xếp không gian bếp, cách sử dụng thiết bị điện, và cách xử lý những vật liệu dễ cháy. Những quy định này cần phải được truyền đạt rõ ràng cho tất cả cư dân, đặc biệt là những hộ mới chuyển vào.
Thứ ba, cần phải nâng cao nhận thức của cư dân, đặc biệt là những người từng sống ở nhà mặt đất, về sự khác biệt giữa môi trường sống ở nhà riêng và ở chung cư. Những chiến dịch truyền thông, những tờ rơi, những bài viết trên các diễn đàn cư dân, hoặc những video hướng dẫn trên mạng xã hội, đều có thể giúp nâng cao nhận thức này.
Cuối cùng, các cơ quan chức năng cần phải tăng cường kiểm tra, giám sát các chung cư, đặc biệt là những tòa nhà cũ hoặc những khu vực có mật độ dân cư cao. Những kiểm tra này không chỉ nên tập trung vào cơ sở vật chất của tòa nhà, mà cũng cần phải kiểm tra các thói quen sinh hoạt của cư dân, và đưa ra những cảnh báo, hướng dẫn khi phát hiện những hành vi nguy hiểm.
Sự an toàn cháy ở chung cư không phải là trách nhiệm của một mình ban quản lý hay các cơ quan chức năng, mà là trách nhiệm chung của tất cả cư dân. Mỗi gia đình, mỗi cá nhân cần phải thay đổi những thói quen cũ, học hỏi những kiến thức mới, và tuân thủ những quy định an toàn. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể giảm thiểu những tai nạn hỏa hoạn và bảo vệ tính mạng của chính mình và những người xung quanh.
