Đại biểu Quốc hội Trần Thị Hiền kiến nghị áp dụng quy trình hải quan đơn giản hóa nhằm tăng tốc độ thông quan cho các giao dịch thương mại điện tử có giá trị thấp.
Đại biểu Quốc hội Trần Thị Hiền vừa đề xuất áp dụng thủ tục hải quan rút gọn đối với các hàng hóa thương mại điện tử có giá trị nhỏ nhưng số lượng giao dịch lớn. Đây là một sáng kiến nhằm tối ưu hóa quy trình thông quan, giảm áp lực hành chính cho các doanh nghiệp bán lẻ trực tuyến và tăng cạnh tranh của nền kinh tế số Việt Nam trên bộc cảnh quốc tế.
Bối cảnh và lý do của đề xuất
Thương mại điện tử đã trở thành một trong những động lực tăng trưởng chính của nền kinh tế Việt Nam trong những năm qua. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của lĩnh vực này cũng đối mặt với những thách thức về quy trình hành chính, đặc biệt là ở khâu thông quan hàng hóa nhập khẩu.
Hiện nay, hầu hết các đơn hàng thương mại điện tử đều phải trải qua quy trình hải quan tiêu chuẩn, bao gồm khai báo chi tiết, kiểm tra chứng chỉ, tính thuế và các thủ tục kiểm duyệt khác. Mặc dù quy trình này đảm bảo an toàn, nhưng với số lượng giao dịch khổng lồ mỗi ngày, nó tạo ra tình trạng quá tải tại các cơ quan hải quan và gây chậm trễ trong giao hàng cho khách hàng.
Giá trị hàng hóa trong các đơn hàng thương mại điện tử thường rất nhỏ — từ vài chục đến vài trăm nghìn đồng — nhưng lại được xử lý với cùng mức độ phức tạp như những lô hàng có giá trị cao. Tình trạng này không chỉ làm tốn kém chi phí hành chính mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến trải nghiệm khách hàng và khả năng cạnh tranh của các nền tảng thương mại điện tử Việt Nam.
Nội dung của đề xuất rút gọn thủ tục
Đề xuất của đại biểu Trần Thị Hiền tập trung vào việc phân loại hàng hóa theo giá trị và tần suất giao dịch, từ đó áp dụng các mức độ kiểm soát khác nhau. Đối với các giao dịch thương mại điện tử có giá trị nhỏ, các bước kiểm tra có thể được đơn giản hóa hoặc loại bỏ hoàn toàn nếu các điều kiện rủi ro thấp được đáp ứng.
Cụ thể, hàng hóa với giá trị dưới một mức ngưỡng nhất định có thể được phép thông quan nhanh hơn thông qua kênh xanh (low-risk channel), mà không cần phải kiểm tra chi tiết từng sản phẩm. Việc này sẽ giảm đáng kể thời gian chờ đợi, từ vài ngày xuống còn vài giờ hoặc thậm chí là vài phút.
Đề xuất cũng gợi ý sử dụng công nghệ để tự động hóa quá trình khai báo hải quan, cho phép các nền tảng thương mại điện tử tích hợp trực tiếp với hệ thống hải quan. Điều này sẽ loại bỏ nhu cầu khai báo thủ công cho mỗi đơn hàng riêng lẻ, tiết kiệm thời gian và giảm sai sót.
Những lợi ích kỳ vọng từ cải cách
Nếu được triển khai, thủ tục hải quan rút gọn sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho các bên liên quan. Đối với người tiêu dùng, lợi ích đầu tiên là thời gian giao hàng nhanh hơn, từ đó tăng sự hài lòng và khả năng quay lại của khách hàng. Các nền tảng thương mại điện tử cũng sẽ có cơ hội cải thiện dịch vụ và cạnh tranh tốt hơn với các đối thủ quốc tế.
Từ góc độ kinh tế vĩ mô, việc rút gọn thủ tục hải quan sẽ giảm chi phí logistics và hành chính, cho phép các doanh nghiệp bán lẻ trực tuyến giảm giá bán hoặc tăng lợi nhuận. Điều này có thể kích thích nhu cầu tiêu dùng và góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế số.
Ngoài ra, đơn giản hóa thủ tục hải quan cũng giúp giảm áp lực công việc cho các cơ quan hải quan, cho phép họ tập trung vào các lô hàng có giá trị cao hoặc có rủi ro cao hơn. Điều này nâng cao hiệu quả quản lý và kiểm soát chất lượng hàng hóa nhập khẩu nói chung.
Thách thức và những cân nhắc kỹ thuật
Mặc dù đề xuất mang lại nhiều triển vọng, nhưng việc triển khai cũng đối mặt với một số thách thức. Một trong những vấn đề chính là cách xác định mức giá trị ngưỡng phù hợp. Nếu ngưỡng quá cao, có thể dẫn tới mất thu thuế; nếu quá thấp, sẽ không mang lại hiệu quả cải cách. Cần phải có một cuộc khảo sát kỹ lưỡng để xác định mức giá trị tối ưu dựa trên dữ liệu thực tế.
Một thách thức khác là đảm bảo an toàn và bảo mật trong quá trình tự động hóa. Khi các nền tảng thương mại điện tử được phép kết nối trực tiếp với hệ thống hải quan, cần phải có những biện pháp bảo vệ dữ liệu và ngăn chặn gian lận. Hệ thống cần được thiết kế sao cho vừa đảm bảo tốc độ, vừa giữ được tính toàn vẹn của thông tin.
Hơn nữa, cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan hải quan, các nền tảng thương mại điện tử, và các đơn vị logistics. Điều này đòi hỏi một khuôn khổ pháp lý rõ ràng và các hướng dẫn thực hiện chi tiết, để tránh những hiểu lầm hoặc thực hành không nhất quán.
Việc áp dụng thủ tục hải quan rút gọn cũng cần phải cân nhắc kỹ lưỡng trong bối cảnh các hiệp định thương mại quốc tế mà Việt Nam đã ký kết. Cần đảm bảo rằng các cải cách này tuân thủ các cam kết quốc tế và không tạo ra những bất công trong xử lý hàng hóa nhập khẩu từ các nước khác nhau.
Các bước tiếp theo và triển vọng
Để đưa đề xuất này vào thực tế, cần có một quá trình nghiên cứu và thí điểm kỹ lưỡng. Các cơ quan chính phủ có liên quan, đặc biệt là Tổng cục Hải quan, sẽ cần phải đánh giá tính khả thi và những tác động tiềm ẩn của cải cách. Một số nước đã áp dụng các chương trình tương tự, và có thể học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế để tránh những sai lầm.
Việc triển khai thủ tục hải quan rút gọn có thể được thực hiện theo giai đoạn, bắt đầu từ một số nền tảng thương mại điện tử lớn và các cảng hàng không chính như Tân Sơn Nhất hoặc Nội Bài. Sau khi đạt được kết quả tích cực, có thể mở rộng dần dần tới các cảng biển và các khu vực khác.
Đề xuất của đại biểu Trần Thị Hiền phản ánh sự hiểu biết sâu sắc về những thách thức thực tiễn mà ngành thương mại điện tử đang gặp phải. Nếu được triển khai một cách khôn ngoan, thủ tục hải quan rút gọn có thể trở thành một bước đột phá trong việc thúc đẩy sự phát triển bền vững của kinh tế số Việt Nam, đồng thời vẫn đảm bảo an toàn và tuân thủ các quy định pháp luật.
