Trung tướng Tào Đức Thắng nhấn mạnh lĩnh vực nghiên cứu và đổi mới cần hành lang pháp lý vững chắc để khuyến khích doanh nhân dám chấp nhận rủi ro khách quan.
Trung tướng Tào Đức Thắng vừa đưa ra quan điểm về phu cần thiết xây dựng cơ chế bảo vệ pháp lý cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học và đổi mới công nghệ. Theo ông, những rủi ro khách quan như thiên tai, biến động kinh tế không nên trở thành gánh nặng đè nặng lên vai những nhà doanh nhân dám chấp nhận thử thách.
Quan điểm này phản ánh một thực tế lâu nay tồn tại trong hệ sinh thái khởi nghiệp và nghiên cứu phát triển của Việt Nam: thiếu sự cân bằng giữa trách nhiệm và khả năng chủ động của các doanh nghiệp khi đối mặt với những yếu tố nằm ngoài kiểm soát.
Rủi ro khách quan trong lĩnh vực nghiên cứu và đổi mới
Lĩnh vực nghiên cứu khoa học và đổi mới công nghệ bản chất là một ngành kinh doanh có độ rủi ro cao. Không chỉ bao gồm rủi ro nội tại từ việc đầu tư vào những dự án chưa chắc thành công, các doanh nghiệp trong lĩnh vực này còn phải đối mặt với những rủi ro khách quan hoàn toàn nằm ngoài khả năng kiểm soát của họ.
Những rủi ro tất yếu như thiên tai, lũ lụt, bão tuyết hoặc những cú sốc kinh tế lớn — chẳng hạn như khủng hoảng tài chính toàn cầu hay những thay đổi chính sách lớn — có thể gây tổn hại nặng nề đến hoạt động của doanh nghiệp. Một phòng thí nghiệm có thể bị tàn phá bởi lũ lụt, một dây chuyền sản xuất tinh vi có thể bị ngừng hoạt động do thiếu hụt nguyên vật liệu do biến động thị trường toàn cầu.
Khi những sự kiện như vậy xảy ra, doanh nhân và doanh nghiệp thường chịu hậu quả nặng nề. Họ có thể mất vốn đầu tư, không thể hoàn thành hợp đồng với các đối tác, hoặc thậm chí phải đối mặt với những khó khăn về tài chính khiến công ty suy sụp. Chính vì vậy, cần có một cơ chế pháp lý bảo vệ họ khỏi những rủi ro này.
Hành lang pháp lý: yếu tố khuyến khích doanh nhân dám làm
Theo Trung tướng Tào Đức Thắng, một hành lang pháp lý vững chắc sẽ giúp doanh nhân và doanh nghiệp có dũng khí hơn để mạnh dạn đầu tư vào các dự án nghiên cứu và đổi mới. Khi biết rằng nếu gặp phải những rủi ro khách quan, họ sẽ được pháp luật bảo vệ, doanh nhân sẽ tập trung nguồn lực vào việc phát triển sản phẩm, cải tiến công nghệ, thay vì phải lo lắng về những trường hợp bất khả kháng.
Điều này có ý nghĩa kinh tế lớn. Các nước phát triển như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc đều có những cơ chế pháp lý và chính sách bảo vệ doanh nhân khi gặp phải những rủi ro khách quan. Chẳng hạn, nhiều nước có các quỹ bảo hiểm khoa học công nghệ, chính sách ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp gặp thiên tai, hoặc các chương trình hỗ trợ tái khởi động sau những cú sốc kinh tế lớn.
Tại Việt Nam, mặc dù có những chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, nhưng chưa có một hành lang pháp lý toàn diện và rõ ràng để bảo vệ các doanh nhân trong lĩnh vực nghiên cứu và đổi mới khỏi những rủi ro bất khả kháng. Điều này có thể là một trong những lý do khiến tinh thần khởi nghiệp và đầu tư vào R&D của các doanh nhân Việt Nam vẫn còn bị hạn chế.
Tác động đến hệ sinh thái khoa học và công nghệ
Sự thiếu hụt cơ chế bảo vệ này ảnh hưởng không nhỏ đến toàn bộ hệ sinh thái nghiên cứu và đổi mới công nghệ của đất nước. Khi doanh nhân cảm thấy không an toàn, họ sẽ né tránh những dự án có rủi ro cao, dù dự án đó có thể mang lại những đột phá lớn cho nền kinh tế.
Thêm vào đó, thiếu bảo vệ pháp lý cũng khiến việc thu hút nhân tài vào lĩnh vực khoa học công nghệ trở nên khó khăn hơn. Các nhà khoa học, kỹ sư, doanh nhân tài năng sẽ không muốn đầu tư thời gian và công sức vào những dự án mà không có sự bảo vệ từ pháp luật. Họ có thể chọn những ngành kinh doanh ít rủi ro hơn, hoặc thậm chí chuyển sang làm việc ở nước ngoài.
Kết quả là, Việt Nam sẽ tiếp tục tụt lại phía sau trong cuộc đua phát triển công nghệ toàn cầu. Những lợi thế cạnh tranh dài hạn từ đổi mới công nghệ sẽ bị mất đi, thay vào đó là sự phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu và lao động rẻ tiền.
Hướng đi và những bước tiếp theo cần thiết
Để thực hiện đề xuất của Trung tướng Tào Đức Thắng, cần phải có những bước cụ thể. Trước tiên, chính phủ và các cơ quan lập pháp cần tiến hành rà soát toàn bộ khuôn khổ pháp lý hiện hành để xác định những khoảng trống. Sau đó, cần phải xây dựng các cơ chế bảo vệ cụ thể dành cho doanh nghiệp trong lĩnh vực khoa học công nghệ.
Các cơ chế này có thể bao gồm: xây dựng các quỹ bảo hiểm chuyên biệt, cơ chế miễn trừ trách nhiệm pháp lý khi gặp rủi ro khách quan, chính sách tái cấp vốn cho các doanh nghiệp gặp thiên tai, hoặc các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi sau những cú sốc kinh tế lớn.
Điều quan trọng là hành lang pháp lý này phải rõ ràng, công khai, và dễ tiếp cận đối với các doanh nhân. Nó không nên trở thành một công cụ để che giấu những sai lầm quản lý hay những hành vi không lành mạnh, mà thay vào đó phải là một cơ chế công bằng để bảo vệ những người dám chấp nhận rủi ro vì lợi ích chung của xã hội.
Quan điểm của Trung tướng Tào Đức Thắng là một lời nhắc nhở quan trọng: để thúc đẩy sự phát triển khoa học công nghệ, không chỉ cần khuyến khích tinh thần dám làm của doanh nhân, mà còn cần có sự bảo vệ pháp lý vững chắc. Đó là cách để Việt Nam có thể cạnh tranh trên sân chơi toàn cầu và tạo ra những sản phẩm, công nghệ mang tính đột phá thực sự.
